Akademik Yayınlarda Veri Güvenliği: Kayıt Süreci Perspektifi

Giriş

Dijitalleşen dünyada, akademik yayıncılık süreçleri de büyük ölçüde elektronik ortamlara taşınmıştır. Makale gönderiminden hakem değerlendirmesine, yayınlanmasından arşivlenmesine kadar her aşamada büyük miktarda hassas veri işlenmektedir. Bu veriler arasında yazarların kişisel bilgileri, araştırma verileri, hakem yorumları ve editöryal kararlar yer almaktadır. Bu durum, akademik yayınlarda veri güvenliğinin, özellikle de kayıt süreci perspektifinden, kritik bir konu haline gelmesine neden olmuştur. Bu blog yazısında, akademik yayınlarda veri güvenliğinin önemini, kayıt sürecinde karşılaşılan riskleri ve bu risklere karşı alınabilecek stratejileri detaylı bir şekilde inceleyeceğiz.

1. Akademik Yayınlarda Veri Güvenliğinin Önemi

Akademik yayıncılıkta veri güvenliği, sadece yasal yükümlülükleri yerine getirmekle kalmaz, aynı zamanda bilimsel bütünlüğü, araştırmacıların itibarını ve yayın sürecinin güvenilirliğini de doğrudan etkiler. Veri güvenliğinin sağlanması, aşağıdaki nedenlerle hayati öneme sahiptir:

• Kişisel Verilerin Korunması: Yazarların, hakemlerin ve editörlerin isimleri, e-posta adresleri, kurum bilgileri gibi kişisel verileri, KVKK (Kişisel Verilerin Korunması Kanunu) ve GDPR (Genel Veri Koruma Tüzüğü) gibi düzenlemeler kapsamında korunmalıdır. Bu verilerin ihlal edilmesi, ciddi yasal sonuçlara ve itibar kaybına yol açabilir. [1]
• Araştırma Verilerinin Bütünlüğü: Yayınlanacak makalelerin temelini oluşturan araştırma verilerinin (deney sonuçları, anket yanıtları, gözlemler vb.) yetkisiz erişim, değiştirme veya silinmeye karşı korunması gerekir. Veri bütünlüğünün bozulması, araştırmanın güvenilirliğini ve bilimsel geçerliliğini tehlikeye atar.
• Hakem Değerlendirme Sürecinin Gizliliği: Hakem değerlendirme süreci, makalelerin kalitesini sağlamak için kritik öneme sahiptir. Bu sürecin gizliliğinin ihlal edilmesi, hakemlerin bağımsızlığını ve sürecin adil olmasını riske atar.
• Fikri Mülkiyetin Korunması: Henüz yayınlanmamış makaleler ve araştırma bulguları, yazarların fikri mülkiyetidir. Bu bilgilerin sızdırılması veya kötüye kullanılması, yazarların haklarını ihlal eder.
• Yayın Platformlarının Güvenilirliği: Dergi yönetim sistemleri ve yayın platformları, siber saldırılara karşı korunmalıdır. Bu platformların güvenliğinin ihlal edilmesi, tüm yayın sürecini durdurabilir ve büyük veri kayıplarına neden olabilir.

2. Kayıt Sürecinde Karşılaşılan Veri Güvenliği Riskleri

Makale kayıt sürecinde, çeşitli veri güvenliği riskleri ortaya çıkabilir:

• Kimlik Avı (Phishing) ve Sosyal Mühendislik: Kötü niyetli kişiler, sahte e-postalar veya web siteleri aracılığıyla yazarların veya hakemlerin giriş bilgilerini ele geçirmeye çalışabilirler. Bu bilgilerle sisteme sızarak hassas verilere erişebilirler.
• Zayıf Kimlik Doğrulama Mekanizmaları: Kullanıcı adı ve parola kombinasyonlarının kolayca tahmin edilebilir olması veya çok faktörlü kimlik doğrulamanın (MFA) kullanılmaması, yetkisiz erişim riskini artırır.
• Yazılım Güvenlik Açıkları: Dergi yönetim sistemlerinde veya kullanılan diğer yazılımlarda bulunan güvenlik açıkları, siber saldırganlar tarafından istismar edilebilir.
• İç Tehditler: Yetkili kullanıcıların (editörler, personel) kasıtlı veya kasıtsız hataları, veri sızıntılarına veya sistemin güvenliğinin tehlikeye atılmasına neden olabilir.
• Veri Depolama ve Aktarım Güvenliği: Makalelerin ve ilgili verilerin depolandığı sunucuların güvenliği ve veri aktarımı sırasında kullanılan şifreleme yöntemlerinin yetersiz olması risk oluşturur.

3. Veri Güvenliği Stratejileri ve En İyi Uygulamalar

Akademik yayınlarda veri güvenliğini sağlamak için kayıt süreci perspektifinden aşağıdaki stratejiler ve en iyi uygulamalar benimsenmelidir:

• Güçlü Kimlik Doğrulama ve Erişim Kontrolleri:

  • Çok Faktörlü Kimlik Doğrulama (MFA): Tüm kullanıcılar için MFA zorunlu hale getirilmelidir. Bu, parolaların çalınması durumunda bile yetkisiz erişimi engeller.
  • Rol Tabanlı Erişim Kontrolü (RBAC): Kullanıcılara sadece görevlerini yerine getirmek için ihtiyaç duydukları verilere ve sistemlere erişim yetkisi verilmelidir. Örneğin, hakemler sadece kendilerine atanan makaleleri görebilmelidir.
  • Parola Politikaları: Güçlü parola oluşturma kuralları (uzunluk, karmaşıklık, düzenli değişim) uygulanmalıdır.

• Veri Şifreleme:

  • Aktarım Halindeki Veri (Data in Transit): Makale gönderimi, hakem değerlendirmesi gibi süreçlerde veriler, SSL/TLS gibi güvenli protokoller kullanılarak şifrelenmelidir.
  • Depolanan Veri (Data at Rest): Hassas veriler, sunucularda veya bulut depolama alanlarında şifrelenerek saklanmalıdır. [2]

• Düzenli Güvenlik Denetimleri ve Penetrasyon Testleri: Yayın platformları ve dergi yönetim sistemleri, düzenli olarak güvenlik açıkları açısından denetlenmeli ve penetrasyon testlerine tabi tutulmalıdır. Tespit edilen zafiyetler hızla giderilmelidir.

• Çalışan Eğitimi ve Farkındalık: Editörler, hakemler ve diğer ilgili personel, veri güvenliği politikaları, kimlik avı saldırıları ve diğer siber tehditler hakkında düzenli olarak eğitilmelidir. İnsan faktöründen kaynaklanan riskleri azaltmak için farkındalık artırılmalıdır.

• Yedekleme ve Felaket Kurtarma Planları: Veri kaybını önlemek için düzenli ve otomatik veri yedeklemeleri yapılmalı, olası bir felaket durumunda verilerin kurtarılmasına yönelik kapsamlı bir plan oluşturulmalıdır.

• Güvenli Yazılım Geliştirme ve Güncelleme: Kullanılan dergi yönetim sistemleri ve diğer yazılımlar, güvenli kodlama prensiplerine uygun olarak geliştirilmeli ve güvenlik güncellemeleri düzenli olarak yapılmalıdır.

• Etik Kurul Onayları ve Veri Gizliliği Beyanları: Araştırma verileri içeren makaleler için gerekli etik kurul onayları alınmalı ve veri gizliliği politikaları açıkça belirtilmelidir. Katılımcılardan bilgilendirilmiş onam alınması zorunludur.

Sonuç

Akademik yayınlarda veri güvenliği, kayıt sürecinden başlayarak tüm yayın yaşam döngüsü boyunca titizlikle ele alınması gereken kritik bir konudur. Kişisel verilerin korunması, araştırma verilerinin bütünlüğü ve fikri mülkiyetin güvence altına alınması, bilimsel güvenilirliğin temelini oluşturur. Güçlü kimlik doğrulama, şifreleme, düzenli güvenlik denetimleri ve sürekli eğitim gibi stratejilerin benimsenmesi, akademik yayıncılık ekosistemini siber tehditlere karşı daha dirençli hale getirecek ve bilimsel bilginin güvenli bir şekilde yayılmasını sağlayacaktır.

Referanslar

[1] Kişisel Verilerin Korunmasına Akademik Bakış: https://www.kvkk.gov.tr/SharedFolderServer/CMSFiles/0cd33e96-77cf-4989-b29b-d331af6a463f.pdf [2] Blockchain Teknolojisinin Güvenlik Katkıları: Veri Bütünlüğünü Sağlama Yöntemleri: https://www.netsys.com.tr/blockchain-teknolojisinin-guvenlik-katkilari-veri-butunlugunu-saglama-yontemleri/