Ulusal Akademik İndekslerde Makale Yönetimi İçin En İyi Uygulamalar

Giriş

Akademik yayıncılıkta, ulusal indekslerde yer almak, bir derginin veya makalenin ülkesel çapta tanınması, erişilebilirliği ve bilimsel etki yaratması açısından büyük önem taşır. Türkiye'de DergiPark, TR Dizin, ULAKBİM gibi ulusal indeksler, Türkçe bilimsel yayınların kalitesini artırmayı ve uluslararası görünürlüğünü desteklemeyi hedefler. Bu indekslerde makale yönetimi süreçlerinin etkin ve verimli bir şekilde yürütülmesi, hem dergilerin hem de araştırmacıların başarısı için kritik öneme sahiptir. Bu blog yazısında, ulusal akademik indekslerde makale yönetimi için en iyi uygulamaları detaylı bir şekilde ele alacağız.

1. Şeffaf ve Etik Yayın Politikaları

Ulusal indekslerde yer alan dergilerin, şeffaf ve etik yayın politikalarına sahip olması temel bir gerekliliktir. Bu politikalar, derginin güvenilirliğini ve bilimsel bütünlüğünü sağlar:

• Açık Erişim ve Lisanslama: Derginin açık erişim politikası, makalelerin ücretsiz ve anında erişilebilir olmasını sağlamalıdır. Creative Commons gibi açık lisansların kullanılması, makalelerin yaygınlaşmasına katkıda bulunur.
• Hakem Değerlendirme Süreci: Çift kör hakemlik gibi şeffaf ve adil bir hakem değerlendirme süreci benimsenmelidir. Hakemlere yönelik açık yönergeler ve değerlendirme formları sunulmalıdır.
• Yayın Etiği Beyanları: İntihal, veri manipülasyonu, çıkar çatışması gibi etik ihlallere karşı sıfır tolerans politikası benimsenmeli ve yazarlardan, hakemlerden ve editörlerden etik beyanlar alınmalıdır. [1]
• Yazar ve Editör Yönergeleri: Yazarlara makale gönderim kuralları, formatlama gereksinimleri ve referans stilleri hakkında detaylı yönergeler sunulmalıdır. Editörlere ise görev ve sorumlulukları hakkında açık bilgiler verilmelidir.

2. Etkin Makale Gönderim ve Takip Sistemi

Makale gönderim ve takip süreçlerinin kullanıcı dostu ve verimli olması, yazarların deneyimini iyileştirir ve editöryal iş yükünü azaltır:

• Online Gönderim Platformları: Makale Yönetim Sistemi tüm işlemlerinizi yapmaya aday. Hemen demo talebi oluşturup kullanmaya başlayabilirsiniz.
• Otomatik Bildirimler: Makalenin her aşamasında (gönderim onayı, hakem ataması, revizyon talebi, kabul/red) yazarlara ve hakemlere otomatik e-posta bildirimleri gönderilmelidir.
• Durum Takibi: Yazarların, makalelerinin güncel durumunu online olarak takip edebilmeleri için bir sistem sunulmalıdır. Bu, yazarların endişelerini azaltır ve editöryal ofisin iş yükünü hafifletir.
• Revizyon Yönetimi: Revizyon süreçlerinin net bir şekilde yönetilmesi, yazarların revizyonları kolayca yüklemesini ve hakemlerin revize edilmiş makaleleri değerlendirmesini sağlamalıdır.

3. Kaliteli Hakem Havuzu ve Hakem Eğitimi

Makale kalitesini sağlamanın en önemli yollarından biri, nitelikli ve deneyimli bir hakem havuzuna sahip olmaktır. Hakemlerin sürekli eğitimi de önemlidir:

• Uzmanlık Alanına Göre Hakem Ataması: Makalenin konusuna en uygun uzmanlık alanına sahip hakemlerin atanması, adil ve doğru değerlendirmeler için kritik öneme sahiptir.
• Hakem Veritabanı Oluşturma: Potansiyel hakemlerin uzmanlık alanları, yayın geçmişleri ve değerlendirme performanslarını içeren bir veritabanı oluşturulmalıdır.
• Hakemlere Yönelik Yönergeler: Hakemlere, değerlendirme kriterleri, etik kurallar ve geri bildirim sağlama yöntemleri hakkında detaylı yönergeler sunulmalıdır.
• Hakem Eğitimi ve Tanıma: Hakemlerin bilimsel değerlendirme becerilerini geliştirmeleri için eğitimler düzenlenebilir. Başarılı hakemlerin çalışmaları takdir edilmeli ve tanınmalıdır.

4. Sürekli Kalite İyileştirme ve Geri Bildirim Mekanizmaları

Ulusal indekslerde sürdürülebilir başarı için dergilerin sürekli olarak kalitelerini iyileştirmesi ve geri bildirimlere açık olması gerekir:

• Yazar ve Hakem Geri Bildirimleri: Yazarlardan ve hakemlerden süreçle ilgili düzenli geri bildirimler alınmalı ve bu geri bildirimler doğrultusunda iyileştirmeler yapılmalıdır.
• Yayın Metrikleri Takibi: Derginin atıf sayıları, indirilme oranları, makale kabul/red oranları gibi metrikler düzenli olarak takip edilmeli ve analiz edilmelidir.
• Editöryal Toplantılar ve Değerlendirmeler: Editör kurulu, düzenli olarak toplanarak derginin performansını değerlendirmeli ve gelecek stratejilerini belirlemelidir.
• Ulusal İndeks Kriterlerine Uyum: Ulusal indekslerin (TR Dizin, DergiPark vb.) güncel kriterleri ve gereksinimleri yakından takip edilmeli ve dergi politikaları bu doğrultuda güncellenmelidir.

5. Dijital Arşivleme ve Erişilebilirlik

Makalelerin uzun vadeli korunması ve erişilebilirliği, ulusal indekslerdeki varlık için önemlidir:

• Kalıcı Tanımlayıcılar (DOI): Her makaleye Digital Object Identifier (DOI) atanması, makalelerin kalıcı olarak erişilebilir olmasını sağlar ve atıf takibini kolaylaştırır.
• Uzun Süreli Arşivleme Çözümleri: Derginin yayınladığı makalelerin güvenli ve uzun süreli arşivlenmesini sağlayan sistemler (örneğin, ulusal kütüphaneler veya özel arşivleme hizmetleri) kullanılmalıdır.
• Web Sitesi Optimizasyonu: Dergi web sitesi, kullanıcı dostu olmalı, hızlı yüklenmeli ve mobil cihazlarla uyumlu olmalıdır. Arama motoru optimizasyonu (SEO) teknikleri kullanılarak makalelerin keşfedilebilirliği artırılmalıdır.

Sonuç

Ulusal akademik indekslerde makale yönetimi, dergilerin bilimsel kalitesini, görünürlüğünü ve etkisini artıran çok yönlü bir süreçtir. Şeffaf ve etik yayın politikaları, etkin gönderim ve takip sistemleri, nitelikli hakem havuzu, sürekli kalite iyileştirme ve dijital arşivleme gibi en iyi uygulamaların benimsenmesi, dergilerin ulusal indekslerdeki başarısını sürdürmesi için hayati öneme sahiptir. Bu uygulamalar, aynı zamanda Türk biliminin gelişimine ve uluslararası alandaki temsiline de önemli katkılar sağlayacaktır.

Referanslar

[1] Bilimsel Araştırma Yöntemleri ve Yayın Etiği: https://msu.edu.tr/docs/KHE/Yayinlar/Bilimsel_Arastirma_Yontemleri_ve_Yayin_Etigi.pdf [2] BİLİMSEL / AKADEMİK DERGİ NASIL KURULUR VE YAYIMLANIR?: https://kerimsarigul.com/program-uygulama-site/bi-li-msel-akademi-k-dergi-nasil-kurulur-ve-yayimlanir