Ulusal ve Uluslararası İndeksler Arasındaki Farklılıklar
Akademik yayıncılıkta, dergilerin ve makalelerin taranarak bilim dünyasına sunulduğu çeşitli indeksleme sistemleri bulunmaktadır. Bu sistemler genel olarak ulusal ve uluslararası indeksler olmak üzere iki ana kategoride incelenebilir. Her iki tür indeks de bilimsel iletişimin önemli bir parçası olmakla birlikte, kapsamları, amaçları, değerlendirme kriterleri ve hedef kitleleri açısından belirgin farklılıklar gösterirler. Bu farklılıkların anlaşılması, hem dergi yayıncılarının stratejik hedefler belirlemesi hem de araştırmacıların yayınlarını doğru platformlarda sunması açısından kritik öneme sahiptir.
1. Kapsam ve Coğrafi Odak:
- Uluslararası İndeksler (Örn: Scopus, Web of Science, PubMed):
- Kapsam: Genellikle küresel düzeyde, çok çeşitli disiplinlerden ve coğrafyalardan yayınları içerirler. Bilimin evrensel dilini ve uluslararası araştırma trendlerini yansıtmayı hedeflerler.
- Coğrafi Odak: Belirli bir ülkeye veya bölgeye odaklanmazlar; dünya genelindeki kaliteli bilimsel üretimi kapsamaya çalışırlar. Ancak, İngilizce yayınlara ve Batı merkezli araştırmalara daha fazla ağırlık verme eğiliminde olabilirler.
- Ulusal İndeksler (Örn: TR Dizin - Türkiye, Index Copernicus - Polonya, SciELO - Latin Amerika):
- Kapsam: Genellikle belirli bir ülkenin veya dil grubunun bilimsel yayınlarını öncelikli olarak hedeflerler. O ülkenin araştırma önceliklerini, kültürel ve sosyal bağlamını yansıtan çalışmalara daha fazla yer verebilirler.
- Coğrafi Odak: Adından da anlaşılacağı gibi, belirli bir ulusal veya bölgesel coğrafyaya odaklanırlar. O ülkenin dilinde yapılan yayınlar için önemli bir platform sunarlar.
2. Dil:
- Uluslararası İndeksler: Ağırlıklı olarak İngilizce yayınları kabul ederler. Makale başlıkları, özetler ve anahtar kelimelerin İngilizce olması genellikle zorunludur. Tam metinlerin de İngilizce olması, uluslararası görünürlük ve atıf potansiyeli açısından büyük avantaj sağlar.
- Ulusal İndeksler: Genellikle ilgili ülkenin resmi dilinde veya dillerinde yapılan yayınları kabul ederler. Ancak, uluslararası tanınırlığı artırmak amacıyla bazı ulusal indeksler İngilizce özet veya tam metin de talep edebilir veya teşvik edebilir.
3. Değerlendirme Kriterleri ve Kabul Standartları:
- Uluslararası İndeksler: Genellikle çok katı ve rekabetçi kabul kriterlerine sahiptirler. Yayın kalitesi, editöryal süreçlerin titizliği, hakem değerlendirmesinin güvenirliği, yayın etiği standartlarına uyum, uluslararası yazar ve editör çeşitliliği, derginin alandaki etkisi (atıf analizleri vb.) gibi faktörler detaylı bir şekilde incelenir.
- Ulusal İndeksler: Kendi ulusal standartlarına ve önceliklerine göre değerlendirme kriterleri belirlerler. Uluslararası indeksler kadar katı olmasalar da, yine de belirli bir yayın kalitesi, etik standartlar ve editöryal süreçlerin varlığı beklenir. Ulusal bilime katkı ve yerel araştırma sorunlarına odaklanma gibi faktörler de değerlendirmede rol oynayabilir.
4. Amaç ve Hedef Kitle:
- Uluslararası İndeksler: Temel amaçları, küresel bilimsel bilgiye erişimi sağlamak, uluslararası araştırma işbirliklerini teşvik etmek ve bilimin evrensel ilerlemesine katkıda bulunmaktır. Hedef kitleleri dünya genelindeki araştırmacılar, akademisyenler, öğrenciler ve kurumlardır.
- Ulusal İndeksler: Temel amaçları, bir ülkenin bilimsel üretimini görünür kılmak, ulusal dilde yapılan araştırmaları desteklemek, ülkenin araştırma politikalarına ve ihtiyaçlarına hizmet etmek ve yerel araştırmacılar için bir platform sunmaktır. Hedef kitleleri öncelikle o ülkedeki akademik camia ve ilgili paydaşlardır.
5. Etki ve Tanınırlık:
- Uluslararası İndeksler: Bu indekslerde taranan dergiler genellikle daha yüksek uluslararası etkiye ve tanınırlığa sahiptir. Bu durum, makalelerin daha fazla atıf almasına, yazarların uluslararası alanda daha fazla tanınmasına ve kurumların akademik sıralamalarda daha iyi yerler edinmesine katkıda bulunur.
- Ulusal İndeksler: Ulusal düzeyde önemli bir etkiye ve tanınırlığa sahiptirler. Özellikle ulusal akademik atama ve yükseltme kriterlerinde, proje desteklerinde ve ulusal bilim politikalarının şekillenmesinde önemli bir rol oynarlar.
6. Erişim ve Maliyet:
- Uluslararası İndeksler: Bazı büyük uluslararası indeksler (örneğin, Scopus, Web of Science) abonelik tabanlıdır ve erişim için kurumsal lisanslar gerektirebilir. Ancak, PubMed gibi ücretsiz erişilebilen uluslararası indeksler de bulunmaktadır. Dergilerin bu indekslere kabulü için genellikle doğrudan bir başvuru ücreti alınmaz, ancak yayın kalitesini ve teknik standartları sağlamak dolaylı maliyetler getirebilir.
- Ulusal İndeksler: Genellikle kamu tarafından desteklendiği için erişimleri ücretsiz veya daha düşük maliyetlidir. Dergilerin ulusal indekslere kabulü için de genellikle başvuru ücreti talep edilmez.
Hangisi Daha Önemli?
Ulusal ve uluslararası indekslerin her ikisi de akademik yayıncılık ekosisteminde farklı ve tamamlayıcı rollere sahiptir. Bir derginin veya araştırmacının hedefleri, disiplini ve kaynakları, hangi tür indekse öncelik vereceğini belirlemede etkili olur.
- Uluslararası etki ve küresel tanınırlık hedefleyen araştırmalar için uluslararası indeksler vazgeçilmezdir.
- Ulusal sorunlara odaklanan, yerel dilde yapılan ve ülkenin bilimsel birikimine katkıda bulunmayı amaçlayan araştırmalar için ulusal indeksler büyük önem taşır.
İdeal durumda, bir derginin hem saygın ulusal indekslerde hem de alanıyla ilgili önemli uluslararası indekslerde yer alması, en geniş etki ve görünürlüğü sağlayacaktır. Ancak bu, uzun vadeli bir strateji ve sürekli kalite geliştirme çabası gerektirir. Yayıncılar ve araştırmacılar, kendi özel koşullarını ve hedeflerini dikkate alarak bu iki tür indeks arasında dengeli bir yaklaşım benimsemelidir.