Akademik İndekslemeye Giden Yolda İlk Adım: ISSN'in Önemi ve Başvuru Sürecindeki Rolü

Akademik bir derginin nihai hedeflerinden biri, ulusal ve uluslararası saygınlığa sahip indeksler (Scopus, Web of Science, TR Dizin vb.) tarafından taranarak daha geniş bir kitleye ulaşmak ve bilimsel etkisini artırmaktır. Bu meşakkatli süreç, editöryal kalite, içerik özgünlüğü ve yayın etiği gibi birçok karmaşık kriterin değerlendirilmesini içerir. Ancak tüm bu niteliksel değerlendirmelerden önce, dergilerin karşılaması gereken temel ve mutlak bir teknik ön koşul bulunmaktadır: Uluslararası Standart Süreli Yayın Numarası (ISSN).

Bu makale, ISSN'in ne olduğunu, akademik indeksler için neden vazgeçilmez bir kriter olduğunu ve dergi yönetimlerinin bu süreçte nelere dikkat etmesi gerektiğini detaylı bir şekilde ele almaktadır.

ISSN Nedir? Temel Tanım ve Fonksiyon

International Standard Serial Number (ISSN), süreli yayınları (dergiler, gazeteler, yıllık raporlar vb.) benzersiz bir şekilde tanımlamak için kullanılan sekiz haneli uluslararası bir standart koddur. Tıpkı bir vatandaşın kimlik numarası veya bir kitabın ISBN numarası gibi, ISSN de bir derginin küresel akademik ve yayıncılık ekosistemindeki dijital parmak izidir.

Bir ISSN, iki ana formatta bulunur:

• p-ISSN: Basılı (Print) formatta yayımlanan dergiler için kullanılır.
• e-ISSN: Elektronik (Online) formatta yayımlanan dergiler için kullanılır.

Bir dergi hem basılı hem de elektronik olarak yayımlanıyorsa, her iki format için de ayrı ayrı ISSN alması gerekmektedir. Bu iki numara birbirinin yerine kullanılamaz ve her biri, yayının ilgili formatını spesifik olarak tanımlar.

Akademik İndeksler Neden ISSN'i Zorunlu Kılar?

ISSN, indeksleme kuruluşları için basit bir numaradan çok daha fazlasını ifade eder; sistemlerinin temel bir yapı taşıdır. ISSN'in zorunlu kılınmasının altında yatan temel nedenler şunlardır:

1. Benzersiz Tanımlama ve Belirsizliğin Önlenmesi

Akademik dünyada benzer veya aynı isimlere sahip çok sayıda dergi bulunabilir. Örneğin, "Journal of Engineering" gibi genel bir isim, farklı ülkelerde, farklı kurumlar tarafından yayımlanabilir. ISSN, bu tür bir belirsizliği tamamen ortadan kaldırır. İndeksleme sistemleri, kütüphaneler ve araştırmacılar, bir dergiye atıf yaparken veya dergiyi ararken ISSN kullanarak doğru yayına hatasız bir şekilde eriştiklerinden emin olurlar.

2. Veri Yönetimi ve Otomasyon

Scopus ve Web of Science gibi büyük veri tabanları, milyonlarca makaleyi, yazarı ve dergiyi yönetmektedir. Bu devasa veri setinin yönetimi, ancak standartlaştırılmış kodlar aracılığıyla verimli bir şekilde yapılabilir. ISSN, bir dergi için birincil anahtar (primary key) görevi görür. Makalelerin, atıfların, metriklerin ve dergi künyesinin birbirine doğru şekilde bağlanmasını sağlar. ISSN olmadan bu sistemlerin otomatik olarak çalışması ve veri bütünlüğünü koruması imkansızdır.

3. Kredibilite ve Kurumsal Ciddiyet

Bir derginin ISSN almış olması, ulusal veya uluslararası bir ISSN merkezine (Türkiye'de bu görev Kültür ve Turizm Bakanlığı Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü bünyesindeki Türkiye ISSN Merkezi tarafından yürütülmektedir) resmi olarak başvurduğunu ve belirli standartları karşılayarak kayıt altına alındığını gösterir. Bu durum, derginin anlık bir hevesle değil, kurumsal bir ciddiyetle ve süreklilik arz etme amacıyla kurulduğunun ilk kanıtıdır. ISSN'siz bir dergi, indeksler tarafından genellikle "amatör" veya "güvenilirliği şüpheli" olarak algılanır ve başvuru daha ilk aşamada reddedilir.

4. Kütüphanecilik ve Arşivleme Süreçleri

ISSN, kütüphanelerin kataloglama (MARC kayıtları), koleksiyon yönetimi ve kütüphaneler arası kaynak paylaşımı süreçleri için hayati öneme sahiptir. Aynı zamanda LOCKSS, CLOCKSS ve Portico gibi dijital arşivleme hizmetleri, yayınları doğru bir şekilde tanımlamak ve korumak için ISSN'i temel alır. İndeksler, bir derginin bilimsel mirasının korunup korunmadığını da değerlendirir ve ISSN bu sürecin temelini oluşturur.

Dergi Yönetimlerinin Dikkat Etmesi Gereken Hususlar

• Doğru ISSN Türü: Derginiz sadece online ise e-ISSN, sadece basılı ise p-ISSN, her ikisi de varsa iki ayrı ISSN alınmalı ve doğru format için doğru numara kullanılmalıdır.
• Web Sitesinde Net Gösterim: Derginin ISSN'i (veya ISSN'leri), web sitesinin ana sayfasında (genellikle üst bilgi veya alt bilgi kısmında) ve "Dergi Hakkında" bölümünde açıkça ve doğru bir şekilde belirtilmelidir.
• Başvurularda Tutarlılık: İndeks başvuru formlarına yazılan ISSN ile web sitesinde ve yayınlanan makale PDF'lerinin üzerinde belirtilen ISSN birebir aynı olmalıdır. Tutarsızlıklar, dikkatsizlik veya profesyonellik dışı bir yaklaşım olarak yorumlanır.

Sonuç

Özetle, ISSN, akademik indeksleme sürecinin bir detayı değil, temelidir. Derginin kimliğini belirleyen, veri tabanlarındaki varlığını mümkün kılan ve kurumsal ciddiyetini kanıtlayan, müzakereye kapalı bir ön koşuldur. Dergi editörleri ve yayıncıları, uluslararası arenada tanınırlık arayışına girmeden önce, bu temel adımı doğru ve eksiksiz bir şekilde tamamladıklarından emin olmalıdır. Aksi takdirde, en kaliteli bilimsel içeriğe sahip olsalar dahi, başvuruları değerlendirme aşamasına dahi ulaşamadan reddedilecektir.