DOAJ Kayıt Sürecinde Dikkat Edilmesi Gereken Detaylar

Directory of Open Access Journals (DOAJ), açık erişimli, hakemli dergileri listeleyen ve bilimsel iletişimin açık erişim ilkelerine uygun olarak yaygınlaşmasını destekleyen önemli bir dizindir. DOAJ'da yer almak, derginizin küresel görünürlüğünü artırır, güvenilirliğini pekiştirir ve açık erişim hareketine katkıda bulunur. Ancak DOAJ kayıt süreci, belirli detaylara dikkat edilmesini gerektiren titiz bir değerlendirme sürecidir. Bu rehber, DOAJ kayıt sürecinde dikkat edilmesi gereken detayları, başvuru kriterlerini ve başarılı bir başvuru için ipuçlarını kapsamlı olarak ele almaktadır.

1. DOAJ ve Açık Erişimin Önemi

DOAJ, 2003 yılında kurulmuş olup, açık erişimli bilimsel dergilerin kalitesini ve şeffaflığını sağlamayı amaçlar. Açık erişim, araştırmaların herkes tarafından ücretsiz ve sınırsız erişilebilir olmasını savunur, bu da bilginin yaygınlaşmasına ve bilimsel ilerlemeye önemli katkılar sağlar.

1.1. DOAJ'ın Misyonu ve Vizyonu

DOAJ'ın temel misyonu, yüksek kaliteli, hakemli, açık erişimli dergilerin küresel olarak bulunabilirliğini artırmaktır. Vizyonu ise, açık erişimin bilimsel yayıncılıkta norm haline geldiği bir dünya yaratmaktır.

1.2. Neden DOAJ'a Kayıt Olmalısınız?

• Görünürlük: Derginizin küresel çapta tanınmasını sağlar.
• Güvenilirlik: DOAJ'da yer almak, derginizin kalite ve etik standartlara uygun olduğunu gösterir.
• Atıf Potansiyeli: Açık erişim, makalelerin daha fazla indirilmesini ve atıf almasını teşvik eder.
• Fon Sağlayıcı Uyumluluğu: Birçok araştırma fon sağlayıcısı, açık erişimli yayınları ve DOAJ'da indekslenen dergileri tercih eder.
• SEO Avantajı: DOAJ, derginizin arama motorlarındaki sıralamasını olumlu etkiler.

2. DOAJ Başvuru Kriterleri ve Değerlendirme Süreci

DOAJ, dergileri değerlendirirken katı kriterler uygular. Bu kriterler, derginin açık erişim ilkelerine uygunluğunu, bilimsel kalitesini ve şeffaflığını garanti altına alır.

2.1. Temel Kriterler

Açık Erişim Politikası: Derginin tüm içeriği, yayınlandıktan hemen sonra ücretsiz ve tam metin olarak erişilebilir olmalıdır. Gecikmeli açık erişim (embargo) kabul edilmez.

Hakem Değerlendirme Süreci: Dergi, bilimsel kalitesini sağlamak için şeffaf ve etkili bir hakem değerlendirme sürecine sahip olmalıdır.

ISSN Numarası: Derginin geçerli bir ISSN numarası olmalıdır.

Yayın Düzenliliği: Dergi, belirtilen yayın sıklığına uygun olarak düzenli yayın yapmalıdır.

Web Sitesi Kalitesi: Derginin web sitesi profesyonel, güncel ve tüm gerekli bilgilere kolayca erişilebilir olmalıdır.

2.2. Gelişmiş Kriterler (DOAJ Seal)

DOAJ Seal, daha yüksek şeffaflık ve en iyi uygulamaları sergileyen dergilere verilen bir kalite mührüdür. Bu kriterler şunları içerir:

• Creative Commons Lisansı: Tüm makaleler CC BY, CC BY-SA veya CC BY-NC gibi açık bir Creative Commons lisansı altında yayınlanmalıdır.
• DOI Kullanımı: Tüm makalelere DOI atanmalıdır.
• Kalıcı Arşivleme: Dergi içeriği, LOCKSS veya Portico gibi güvenilir bir kalıcı arşivleme hizmetinde saklanmalıdır.
• Makale İşlem Ücretleri (APC): Varsa, APC'ler web sitesinde açıkça belirtilmeli ve şeffaf olmalıdır.
• Yazar Telif Hakları: Yazarlar, yayınlanan makalelerinin telif haklarını korumalıdır.

2.3. Değerlendirme Süreci

DOAJ başvuruları, gönüllü editörler tarafından manuel olarak incelenir. Süreç genellikle birkaç hafta ile birkaç ay arasında değişebilir. Başvuru sırasında eksik veya hatalı bilgi, sürecin uzamasına veya reddedilmesine neden olabilir.

3. Başvuru Öncesi Hazırlık ve Dikkat Edilmesi Gerekenler

Başarılı bir DOAJ başvurusu için titiz bir ön hazırlık ve detaylara dikkat etmek kritik öneme sahiptir.

3.1. Açık Erişim Politikalarının Netleştirilmesi

Lisanslama: Hangi Creative Commons lisansının kullanılacağı netleştirilmeli ve web sitesinde açıkça belirtilmelidir. CC BY lisansı genellikle en çok tercih edilen ve DOAJ tarafından desteklenen lisanstır.

Telif Hakları: Yazarların telif haklarını nasıl koruduğu ve derginin bu konudaki politikası açıkça ifade edilmelidir.

APC Şeffaflığı: Eğer makale işlem ücreti (APC) alınıyorsa, bu ücretin miktarı, ne zaman ödeneceği ve hangi hizmetleri kapsadığı şeffaf bir şekilde açıklanmalıdır. Ücret alınmıyorsa, bu da açıkça belirtilmelidir.

3.2. Web Sitesi Optimizasyonu

Bilgi Erişilebilirliği: Derginin web sitesi, DOAJ'ın istediği tüm bilgilere (yayın politikaları, hakemlik süreci, etik beyanlar, editoryal kurul, iletişim bilgileri, arşivler) kolayca erişilebilir olmalıdır.

Güncellik: Web sitesindeki tüm bilgiler güncel olmalı ve düzenli olarak kontrol edilmelidir.

Kullanıcı Deneyimi: Web sitesi, kullanıcı dostu bir arayüze sahip olmalı ve mobil cihazlarda da sorunsuz çalışmalıdır.

3.3. Hakem Değerlendirme Sürecinin Belgelenmesi

DOAJ, derginin uyguladığı hakem değerlendirme sürecinin detaylı bir açıklamasını ister. Bu açıklama şunları içermelidir:

• Hakemlik modelinin türü (çift kör, tek kör, açık vb.)
• Hakemlerin nasıl seçildiği
• Değerlendirme süreci adımları
• Hakem raporlarının nasıl kullanıldığı
• Etik ihlallerine karşı alınan önlemler

3.4. ISSN ve Arşivleme

Geçerli ISSN: Derginizin basılı ve/veya elektronik ISSN numaralarının güncel ve doğru olduğundan emin olun.

Kalıcı Arşivleme: Dergi içeriğinin uzun vadeli korunması için LOCKSS, Portico, PKP PN gibi güvenilir bir dijital arşivleme hizmetiyle entegrasyon sağlanmalıdır. Bu, derginin gelecekte de erişilebilir olmasını garanti eder.

3.5. Metaveri Kalitesi ve DOI Kullanımı

Yüksek Kaliteli Metaveri: Makalelerin başlıkları, özetleri, anahtar kelimeleri ve yazar bilgileri gibi metaverileri eksiksiz, doğru ve standartlara uygun olmalıdır. Bu, makalelerin arama motorlarında ve veri tabanlarında daha kolay bulunmasını sağlar.

DOI Ataması: Tüm makalelere Digital Object Identifier (DOI) atanması, DOAJ Seal için bir gerekliliktir ve makalelerin kalıcı olarak tanımlanmasını sağlar.

4. Başvuru Süreci ve İletişim

DOAJ başvuru formu detaylıdır ve tüm sorulara eksiksiz ve doğru yanıtlar verilmelidir.

4.1. Başvuru Formunun Doldurulması

Doğruluk ve Tutarlılık: Formdaki tüm bilgilerin derginin web sitesindeki bilgilerle tutarlı olduğundan emin olun.

Detaylı Açıklamalar: Özellikle açık erişim politikaları ve hakemlik süreci gibi konularda detaylı ve net açıklamalar yapın.

Gerekli Belgeler: İstenen tüm destekleyici belgeleri (örneğin, yayın politikaları, etik beyanlar) eksiksiz olarak yükleyin.

4.2. İletişim ve Takip

Profesyonel İletişim: DOAJ editörleriyle iletişimde her zaman profesyonel ve saygılı bir dil kullanın.

Hızlı Yanıt: Gelen sorulara ve ek bilgi taleplerine mümkün olan en kısa sürede yanıt verin.

Sabır: Değerlendirme süreci zaman alabilir. Bu süreçte sabırlı olmak ve düzenli olarak durumu kontrol etmek önemlidir.

5. Sık Yapılan Hatalar ve Çözüm Önerileri

DOAJ başvurularında karşılaşılan bazı yaygın hatalar ve bunların nasıl düzeltilebileceği aşağıda listelenmiştir.

5.1. Açık Erişim Politikası Yetersizliği

Hata: Makalelerin tam metin olarak ücretsiz ve anında erişilebilir olmaması veya embargo süresi uygulanması.

Çözüm: Tüm makalelerin yayınlandıktan hemen sonra tam metin olarak erişilebilir olduğundan emin olun. Embargo sürelerini kaldırın.

5.2. Web Sitesi Eksiklikleri

Hata: Web sitesinde gerekli bilgilerin (etik beyan, hakemlik süreci, editoryal kurul vb.) eksik olması veya güncel olmaması.

Çözüm: DOAJ'ın istediği tüm bilgileri web sitesinde kolayca bulunabilir ve güncel bir şekilde yayınlayın.

5.3. Hakemlik Süreci Belirsizliği

Hata: Hakem değerlendirme sürecinin web sitesinde yeterince detaylı açıklanmaması.

Çözüm: Hakemlik modelinizi, hakem seçim kriterlerinizi ve değerlendirme adımlarınızı açıkça belirtin.

5.4. Lisanslama ve Telif Hakkı Sorunları

Hata: Makalelerin Creative Commons lisansı altında yayınlanmaması veya yazar telif haklarının net olmaması.

Çözüm: Tüm makalelerin uygun bir Creative Commons lisansı altında yayınlandığından ve yazar telif haklarının korunduğundan emin olun.

5.5. Kalıcı Arşivleme Eksikliği

Hata: Dergi içeriğinin güvenilir bir kalıcı arşivleme hizmetinde saklanmaması.

Çözüm: LOCKSS, Portico veya PKP PN gibi bir arşivleme hizmetiyle entegrasyon sağlayın.

6. DOAJ'da Yer Almanın Getirdiği Avantajlar

DOAJ'da indekslenmek, derginiz için birçok kapıyı açar ve akademik dünyadaki konumunuzu güçlendirir.

6.1. Artan Görünürlük ve Atıf Sayısı

DOAJ, derginizin küresel çapta daha fazla araştırmacıya ulaşmasını sağlar, bu da makalelerinizin daha fazla indirilmesine ve atıf almasına yol açar.

6.2. Güvenilirlik ve İtibar

DOAJ'ın sıkı kriterleri, derginizin kalite ve etik standartlara uygun olduğunu gösterir, bu da derginizin akademik camiadaki itibarını artırır.

6.3. Fon Sağlayıcı Uyumluluğu

Birçok araştırma fon sağlayıcısı, fonladıkları araştırmaların açık erişimli dergilerde yayınlanmasını şart koşar. DOAJ'da yer almak, bu uyumluluğu sağlar.

6.4. Ağ Oluşturma Fırsatları

DOAJ topluluğunun bir parçası olmak, diğer açık erişim yayıncıları ve araştırmacılarla ağ oluşturma fırsatları sunar.

Sonuç

DOAJ kayıt süreci, açık erişim ilkelerine bağlılık, şeffaflık ve kaliteye verilen önemi gösteren önemli bir adımdır. Bu rehberde belirtilen detaylara dikkat ederek ve titiz bir hazırlık süreciyle, derginizin DOAJ'a kabul edilme şansını önemli ölçüde artırabilirsiniz. DOAJ'da yer almak, derginizin küresel görünürlüğünü artırmakla kalmayacak, aynı zamanda bilimsel bilginin özgürce yayılmasına da katkıda bulunacaktır. Unutmayın ki, açık erişim sadece bir yayın modeli değil, aynı zamanda bilimin geleceği için bir felsefedir.