Editör Kurulunun Yapısı ve Yetkinliğinin Dergi Saygınlığındaki Rolü

Akademik bir derginin bilimsel yönünü tayin eden, kalitesinin çıtasını belirleyen ve entelektüel vizyonunu şekillendiren en önemli organı, şüphesiz, Editör Kurulu'dur (Editorial Board). Bu kurul, web sitesinde yer alan bir isim listesinden çok daha fazlasıdır; derginin bilimsel beyni, itibarının koruyucusu ve geleceğinin stratejik planlayıcısıdır. Bu nedenle, Scopus, Web of Science gibi prestijli indeksleme kuruluşları, bir dergiyi değerlendirirken editör kurulunun yapısını ve üyelerinin yetkinliğini mercek altına alırlar. Zayıf, içe kapalı veya pasif bir kurul, derginin bilimsel iddiasının temelsiz olduğunun en güçlü kanıtı olarak kabul edilir.

Bu makale, uluslararası indekslerin bir editör kurulunu hangi kriterlere göre değerlendirdiğini ve güçlü bir kurulun dergi kredibilitesi üzerindeki dönüştürücü etkisini dört temel başlık altında incelemektedir: 1) Bireysel Yetkinlik ve Alan Uzmanlığı, 2) Kurumsal ve Coğrafi Çeşitlilik, 3) Kurulun Aktif Rolü ve İşlevselliği, 4) Şeffaflık ve Profesyonel Sunum.

1. Bireysel Yetkinlik ve Alan Uzmanlığı

Bir editör kurulunun temelini, onu oluşturan bireylerin akademik liyakati oluşturur. Kurul üyeleri, derginin hitap ettiği bilimsel alanda tanınmış, saygı duyulan ve aktif araştırmacılar olmalıdır. İndeksler, bu yetkinliği değerlendirirken somut göstergeler arar:

• Akademik Yayın Geçmişi: Kurul üyelerinin saygın dergilerde yayımlanmış, yüksek atıf alan çalışmaları var mı?
• Akademik Unvan ve Kurumsal Bağlılık: Üyeler, alanında bilinen ve saygın üniversite veya araştırma enstitülerinde mi görev yapıyorlar?
• Uzmanlık Alanlarının Kapsamla Uyumu: Kurulun kolektif uzmanlığı, derginin "Amaç ve Kapsam" metninde belirtilen tüm alt disiplinleri kapsıyor mu? Örneğin, "Nörobilim ve Davranış Bilimleri Dergisi" adını taşıyan bir yayının editör kurulunda, moleküler nörobilim, bilişsel psikoloji, klinik nöroloji gibi farklı alanlardan uzmanların bulunması beklenir. Uzmanlık ile dergi kapsamı arasındaki uyumsuzluk, ciddiye alınmayan bir dergi imajı yaratır.

2. Kurumsal ve Coğrafi Çeşitlilik

Bir editör kurulunun yapısı hakkında en çok dikkat edilen unsurlardan biri, üyelerin geldikleri kurumların ve ülkelerin çeşitliliğidir. Tek bir üniversiteden, şehirden veya ülkeden oluşan bir kurul, indeksler için ciddi bir "kırmızı bayraktır".

• "İçe Dönüklük" (In-breeding) Algısını Kırmak: Kurulun büyük ölçüde aynı kurumdan oluşması, derginin dışarıdan gelen bilimsel eleştiriye kapalı olduğu, bir "ahbap-çavuş" ilişkisi ağıyla yönetildiği ve objektiflikten uzak olduğu şüphesini doğurur.
• Uluslararası İddianın Kanıtı: Özellikle "International" (Uluslararası) iddiası taşıyan bir derginin editör kurulunun bu iddiayı yansıtması gerekir. Farklı kıtalardan ve ülkelerden saygın akademisyenlerin varlığı, derginin küresel bir çekim merkezi olduğunu, farklı bilimsel ekolleri kucakladığını ve uluslararası bir okuyucu/yazar kitlesine hitap etme potansiyeli taşıdığını gösterir.
• Objektifliğin Güçlendirilmesi: Farklı akademik kültürlerden gelen üyeler, derginin yayın politikalarına ve hakemlik süreçlerine daha geniş bir perspektif getirerek bilimsel objektifliği ve adilliği güçlendirir.

3. Kurulun Aktif Rolü ve İşlevselliği

İndeksler, editör kurulunun sadece bir "vitrin" veya "onursal liste" olmadığını, derginin işleyişine aktif olarak katıldığını görmek ister. Bir kurulun işlevsel olduğunun kanıtları şunlardır:

• Bilimsel Yönlendirme: Kurul üyeleri, derginin stratejik yönünü belirlemede, özel sayılar için konu önermede ve yayın politikalarının güncellenmesinde aktif rol almalıdır.
• Kaliteli Başvuru Çekme: Kurul üyeleri, kendi ağlarını kullanarak dergiye nitelikli makale başvuruları çekmek ve derginin tanıtımını yapmak (ambasadorlük) gibi görevler üstlenir.
• Hakemlik Sürecine Katkı: Üyeler, uzmanlık alanlarına giren makaleler için hakemlik yapabilir veya kendi alanlarından en uygun hakemleri önerebilirler. Bu, derginin hakem havuzunun kalitesini doğrudan artırır.
• Etik Danışmanlık: Yayın etiği ile ilgili karmaşık durumlar ortaya çıktığında (örneğin, intihal veya veri sahteciliği iddiaları), kurul üyeleri editöre danışmanlık yaparak doğru kararın alınmasına yardımcı olur.

4. Şeffaflık ve Profesyonel Sunum

Bir editör kurulunun varlığı kadar, onun nasıl sunulduğu da önemlidir. Derginin web sitesindeki "Editör Kurulu" sayfası, profesyonellik ve şeffaflık ilkelerine uygun olmalıdır.

• Eksiksiz ve Güncel Bilgi: Her üyenin tam adı, akademik unvanı, kurumu (Üniversite, Fakülte, Bölüm) ve ülkesi açıkça belirtilmelidir. Bu bilgilerin eksik veya güncel olmaması, özensizlik olarak algılanır.
• Doğrulanabilirlik: Üyelerin isimlerinin, kurumlarındaki resmi web sayfalarına veya ORCID profillerine bağlanması (link verilmesi), bilgilerin doğrulanabilirliğini artırır ve derginin şeffaflığını pekiştirir. Bu uygulama, sahte veya izinsiz isim kullanımının da önüne geçer.

Sonuç

Özetle, editör kurulu bir derginin sadece süsü değil, onun temel direğidir. Alanında yetkin, kurumsal ve coğrafi olarak çeşitli, aktif ve işlevsel bir kurul, derginin bilimsel kalitesinin ve etik standartlarının en güçlü teminatıdır. İndeksleme kuruluşları, bu kurula bakarak derginin akademik ciddiyetini, küresel vizyonunu ve bilimsel topluluk içindeki yerini değerlendirirler. Bu nedenle, uluslararası arenada saygınlık kazanmayı hedefleyen her dergi, editör kurulunu oluşturma ve yönetme sürecini en yüksek stratejik öncelik olarak ele almalıdır.